الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
156
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
و عبارت - زَنَأَ فِي الجَبَل - با حرف همزه زَنْأً و زُنُؤاً يعنى از كوه بالا رفت . الزَّنَاء - كسى است كه ادرارش و بولش بند آمده ، كه در حديثى از نماز خواندن مردى كه بولش بند آمده باشد نهى شده است . زهد « 1 » : الزَّهِيد : چيز كم و اندك . و - الزَّاهِد في الشّىء : كسى كه از چيزى روى گردان و بى ميل باشد و به اندك آن خشنود . الرَّاضِي منه بالزَّهِيد : خشنود به كم . در آيه : ( وَ كانُوا فِيهِ مِنَ الزَّاهِدِينَ - 20 / يوسف ) .
--> ( 1 ) چون واژه زهد حتّى قرنها قبل از اسلام و در مذاهب روح گرايانه مفصل مورد توجّه بوده و بعد از اسلام هم چنان كه سيره و اصحاب صفّه و بعدها سيره ائمّه اطهار ( ع ) به طور صحيح قرار گرفته ، لازم است آن را از زبان امير المؤمنين ( ع ) نقل كنيم تا متن راغب رحمه اللّه هر چند بيشتر مورد استفاده قرار گيرد : ( نهج البلاغه / صبحى صالح - خطبه 81 ص 106 ) : ايّها النّاس ، الزّهادة قصر الامل ، و الشّكر عند النّعم ، و التورع عند المحارم ، فان عزب ذلك عنكم فلا يغلب الحرام صبركم و لا تنسوا عند النّعم شكركم فقد اعذر اللّه اليكم بحجج مسفرة ظاهرة و كتب بارزة العذر واضحة : اى مردم زهد ورزيدن ، كوتاه نمودن آرزوها ، و سپاسگزارى در برابر نعمتهاى خداست و خوددارى هوسها از محارم ، اگر اين حالت در شما بود عمل حرام بر صبر شما غلبه نمىكند و شكرگزارى در برابر نعمتها را از ياد شما نمىبرد خداوند عذر شما را با دلايل آشكار و گناههاى روشن و عذر آشكار بيان كرده است . ( خطبه 113 ص 168 ) : انّ الزّاهدين فى الدّنيا تبكى قلوبهم و ان ضحكوا يشتد حزنهم و ان فرحوا و يكثر مقتهم انفسهم و ان اغتبطوا بما رزقوا . زهد پيشگان در دنيا دلهاشان در حال خنديدن مىگريد و اگر سرمست و فرحناك شدند حزنشان شديد مىشود ، هر گاه از آنچه كه روزى داده شدهاند به ديگران خوددارى كنند جانشان گناه آلوده مىشود . ( حكم 439 ص 553 ) : الزّهد كلّه بين كلمتين من القرآن : قال اللّه سبحانه : ( لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ ، وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ ) . زهد به طور كلّى در ميان دو كلمه از قرآن قرار دارد ، چنان كه حقّ سبحانه فرموده : تا اينكه بر آنچه از دست دادهايد متأثّر و اندوهگين نشويد و آنچه داده مىشويد سرمست نگرديد .